Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh

Cuối tháng 1/2026 vừa qua, sản phẩm “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” (thuộc hạng mục sản phẩm Du lịch nông thôn bền vững) của đặc khu Cô Tô đã được trao tặng Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN (ASTA) năm 2026 với chủ đề “Điểm đến du lịch thân thiện với môi trường”. Đây là kết quả ghi dấu những nỗ lực của địa phương, cũng là động lực quan trọng để ngành du lịch Cô Tô tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và xây dựng môi trường du lịch văn minh, an toàn, thân thiện, xứng đáng là điểm đến du lịch biển đảo hàng đầu trong khu vực.          

Quần đảo Cô Tô được thiên nhiên ban tặng một vẻ đẹp kỳ vĩ với hơn 70 hòn đảo lớn, nhỏ, những bãi biển cát trắng hoang sơ, làn nước trong xanh và một hệ sinh thái rừng – biển đa dạng. Sở hữu các giá trị thiên nhiên vô giá ấy, Cô Tô càng nhận thức sâu sắc hơn trong việc phát triển du lịch phải luôn song hành với trách nhiệm bảo tồn bền vững.

Thực tế trong những năm qua, Cô Tô đã đón nhận làn sóng du lịch tăng trưởng vượt bậc, mang lại sinh kế mới và sự thay đổi tích cực cho đời sống người dân. Tuy nhiên, theo đánh giá của địa phương, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt Cô Tô trước một bài toán nan giải: Vấn đề rác thải nhựa, đặc biệt là túi nilon và chai nhựa dùng một lần, bắt đầu trở thành gánh nặng cho hệ sinh thái mỏng manh của đảo. Nhận thức rõ ràng rằng, Cô Tô không thể đánh đổi tương lai bền vững của mình để lấy lợi ích kinh tế trước mắt, và đứng trước nguy cơ vẻ đẹp hoang sơ – tài sản lớn nhất của đảo, bị đe dọa, một quyết tâm chính trị mang tính lịch sử đã được hình thành.

Cột mốc lịch sử bắt đầu từ ngày 4/6/2021, khi Cô Tô ban hành Quyết định số 175-QĐ/HU, thành lập Ban chỉ đạo thực hiện Đề án huyện Cô Tô không có rác thải nhựa. Đây là nền tảng chính trị vững chắc, thể hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất và quyết tâm của toàn bộ hệ thống chính trị địa phương. Ngay sau đó, UBND huyện Cô Tô (nay là đặc khu Cô Tô) đã cụ thể hóa bằng các kế hoạch hành động chi tiết, trong đó cột mốc quan trọng là việc chính thức yêu cầu du khách không mang rác thải nhựa lên đảo kể từ ngày 1/9/2022. Cô Tô cũng là địa phương tiên phong của cả nước trong việc xây dựng thành công mô hình điểm đến bền vững, không rác thải nhựa.

Sản phẩm “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” chính là sự cụ thể hóa của tầm nhìn đó. Báo cáo của địa phương đánh giá, đây là một gói trải nghiệm du lịch có trách nhiệm, nơi du khách không chỉ đến để chiêm ngưỡng, mà còn được mời để tham gia và đóng góp. Toàn bộ chuỗi dịch vụ, từ lưu trú, ăn uống đến vận chuyển đều tuân thủ nghiêm ngặt quy định không sử dụng đồ nhựa dùng một lần, mang đến một trải nghiệm du lịch trong lành và an toàn tuyệt đối. Trải nghiệm của du khách sẽ không chỉ là một kỳ nghỉ mà còn là một hành trình truyền cảm hứng, nơi mỗi du khách đều trở thành một “đại sứ xanh”, lan tỏa thông điệp về du lịch có trách nhiệm.

Điểm nhấn của hành trình bao gồm các hoạt động giáo dục và thực hành về môi trường, kết nối sâu sắc với cộng đồng và cam kết “không rác thải nhựa”. Theo đó, du khách được khuyến khích và trực tiếp tham gia các hoạt động ý nghĩa như nhặt rác làm sạch bãi biển, qua đó nâng cao nhận thức và để lại tác động tích cực cho điểm đến. Họ được kết nối sâu sắc với văn hóa bản địa và con người địa phương qua các chuyến farmtrip đến thăm mô hình nông nghiệp, trải nghiệm một ngày làm ngư dân.

Du khách cũng được thưởng thức sản phẩm du lịch ẩm thực “xanh” và “lành” với các nguyên tắc cốt lõi như: Từ biển/vườn đến bàn ăn, cam kết không đồ dùng bằng nhựa, trải nghiệm văn hóa ẩm thực và bảo tồn nguồn lợi thủy sản.

Cụ thể, các bữa ăn cho du khách được sử dụng tối đa nguồn nguyên liệu địa phương. Hải sản được đánh bắt trong ngày bởi ngư dân bản địa, đảm bảo độ tươi ngon và ủng hộ sinh kế cộng đồng. Rau củ quả được thu hoạch từ chính các mô hình nông nghiệp mà du khách có cơ hội tham quan qua các chuyến farmtrip… Quá trình phục vụ và thưởng thức ẩm thực tuân thủ nghiêm ngặt quy định không sử dụng đồ nhựa dùng một lần.

Du khách không chỉ đơn thuần là người thưởng thức mà còn được mời tham gia vào quá trình chế biến. Các lớp học nấu ăn nhỏ do chính các homestay hoặc đầu bếp địa phương hướng dẫn, giúp du khách tìm hiểu về các công thức truyền thống và câu chuyện văn hóa đằng sau mỗi món đặc sản của địa phương. Cô Tô đề cao nguyên tắc khai thác bền vững, chỉ phục vụ các loại hải sản được phép đánh bắt, góp phần vào việc bảo vệ sự đa dạng sinh học của vùng biển địa phương cho tương lai lâu dài.  

Chia sẻ với chúng tôi, ông Nguyễn Hải Linh, Trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội đặc khu Cô Tô, bày tỏ: Chúng tôi tự hào rằng “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” không phải là một sản phẩm du lịch được tạo ra bởi một doanh nghiệp đơn lẻ, mà là kết quả của một nỗ lực chung, một phong trào “cộng đồng chung tay” sâu rộng. Chính quyền đặc khu đóng vai trò là người khởi xướng, điều phối và bảo chứng cho cam kết này. Hơn 90% hộ kinh doanh, nhà hàng, khách sạn và 100% đơn vị lữ hành, tàu thuyền đã ký cam kết tuân thủ. Người dân từ những tiểu thương, chủ homestay đến các em học sinh đều trở thành những “đại sứ xanh”, tích cực tham gia và lan tỏa thông điệp.

Theo thông tin của địa phương, tham gia vào sản phẩm “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” hiện có 5 doanh nghiệp vận tải địa phương, 33 khách sạn, nhà nghỉ, homestay, 5 nhà hàng, cơ sở cung cấp dịch vụ ăn uống, 5 nhà cung cấp các dịch vụ vui chơi, giải trí cũng là đơn vị điều hành tour, đại lý du lịch, 5 cộng đồng địa phương và 8 hướng dẫn viên địa phương…

Qua tìm hiểu được biết, giải thưởng Du lịch ASEAN năm 2026 lấy chủ đề trọng tâm về phát triển bền vững và môi trường. Đặc biệt, theo quy định của Ban Tổ chức, hạng mục sản phẩm du lịch nông thôn giới hạn mỗi quốc gia thành viên chỉ được đề cử duy nhất 1 hồ sơ tham dự. Vì vậy, việc “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam được trao giải tại hạng mục này đã khẳng định giá trị và chất lượng vượt trội của du lịch Cô Tô trên trường quốc tế.

Ông Nguyễn Hải Linh phân tích thêm: Sản phẩm “Cô Tô – Dấu ấn đảo xanh” được xây dựng dựa trên nền tảng khai thác bền vững tài nguyên thiên nhiên, gắn liền với các hoạt động bảo vệ môi trường, hạn chế rác thải nhựa và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Kết quả này là minh chứng cụ thể cho hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương và sự đồng thuận của nhân dân trong việc thực hiện chủ trương phát triển du lịch xanh, chuyển dịch cơ cấu du lịch từ “lượng” sang “chất”. Giải thưởng là động lực quan trọng để ngành du lịch Cô Tô tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và xây dựng môi trường du lịch văn minh, an toàn, thân thiện, xứng đáng là điểm đến du lịch biển đảo hàng đầu trong khu vực.

Phan Hằng