Du lịch Đường Hoa: Tạo dấu ấn riêng từ giá trị văn hóa

Là địa bàn có vị trí chiến lược tại khu vực biên giới của Quảng Ninh, xã Đường Hoa mới được sáp nhập từ các xã Đường Hoa, Quảng Sơn và Quảng Long (huyện Hải Hà cũ) không chỉ mở rộng không gian địa lý, mà còn hội tụ những giá trị đặc sắc về tự nhiên và văn hóa. Đường Hoa sở hữu cảnh quan đa dạng khi vừa mang dáng dấp của vùng ven biển, trung du, vừa đậm nét vùng núi cao với cộng đồng người Dao, Tày, Kinh… sinh sống lâu đời, cùng kho tàng văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Chính sự giao thoa ấy đã tạo nên tiềm năng lớn để địa phương khai thác phát triển du lịch, gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, góp phần thúc đẩy kinh tế – xã hội bền vững.

“Đánh thức” tiềm năng văn hóa vùng cao

Trong 2 ngày 18 và 19/4 vừa qua, xã Đường Hoa lần đầu tiên tổ chức Lễ hội Khỏi Kêm trong không khí vui tươi, rộn ràng, phấn khởi của người dân và đông đảo du khách. Xuất phát từ nghi lễ truyền thống của đồng bào Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán, Khỏi Kêm – lễ cúng rừng, mở cửa rừng không chỉ là tín ngưỡng dân gian gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất của người dân bản địa, mà còn phản ánh sâu sắc mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Vào khoảng Tháng hai âm lịch, đồng bào dân tộc Dao lại thành kính làm lễ xin phép thần linh cho khai mở cửa rừng, khai mở một năm sản xuất mới với nhiều may mắn, mưa thuận, gió hòa, cây cối đâm chồi nảy lộc, làm ăn thuận lợi, mùa màng bội thu… Trải qua nhiều thế hệ, nghi lễ ấy đã trở thành một nét đẹp văn hóa, ăn sâu trong đời sống cộng đồng nơi đây.

Việc phục dựng và nâng tầm nghi lễ thành lễ hội không chỉ làm sống dậy những giá trị truyền thống, mà còn mở ra không gian trải nghiệm văn hóa đặc sắc. Điểm nhấn của lễ hội là chuỗi hoạt động tái hiện sinh động các nghi lễ, phong tục do chính người dân thực hiện, gồm: Nghi lễ Khỏi Kêm; các điệu múa truyền thống trong vòng đời người Dao như múa chuông – cấp sắc, múa gà – cầu may, múa rồng – cầu mưa; nghi thức đón dâu độc đáo của người Dao Thanh Phán. Cùng với đó là những hoạt động giao lưu sôi nổi trong cộng đồng, như hát dân ca giao duyên, thi vấn tóc, thêu trang phục, trình diễn trang phục dân tộc, thi bóc quế tươi, các trò chơi dân gian… tạo nên một bức tranh văn hóa vừa gần gũi, vừa giàu sức hút.

Nghệ nhân ưu tú Diềng Chống Xếnh (thôn Quảng Sơn 3, xã Đường Hoa) phấn khởi cho biết: Nghi lễ Khỏi Kêm có từ lâu đời trong cộng đồng người Dao, do chính ông bà, cha mẹ truyền lại cho con cháu, nay được tổ chức thành lễ hội bài bản, bà con ai cũng vui mừng. Điều đáng quý là từ người già đến trẻ nhỏ đều tích cực tham gia, cùng nhau tập luyện các điệu múa, chuẩn bị trang phục, nghi lễ… Mỗi người một việc, nhưng tất cả đều chung tay gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc. Chúng tôi rất tự hào khi những nét đẹp ấy không chỉ được bảo tồn, mà còn được giới thiệu, lan tỏa đến đông đảo du khách gần xa.

Chị Nguyễn Thị Nhung, du khách đến từ Hải Phòng, chia sẻ: Tôi thực sự ấn tượng với Lễ hội Khỏi Kêm. Không gian lễ hội rất sống động, các nghi lễ, điệu múa, trang phục đều mang đậm bản sắc và được người dân thể hiện rất tự nhiên, chân thực. Đây không chỉ là một lễ hội để xem, mà còn là trải nghiệm văn hóa rất đặc biệt, giúp du khách hiểu hơn về đời sống, tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Dao. Tôi nghĩ nếu tiếp tục được đầu tư, đây sẽ là điểm đến rất hấp dẫn của du lịch địa phương.

Từ một nghi lễ mang tính cộng đồng, Khỏi Kêm hôm nay đã trở thành “cầu nối” đưa văn hóa bản địa đến gần hơn với du khách. Qua đó, không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc, mà còn từng bước biến những giá trị văn hóa đặc trưng thành sản phẩm du lịch độc đáo của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa Nguyễn Sơn Hà cho biết: Xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội, xã đã chủ động xây dựng định hướng lâu dài trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Trong đó, việc phục dựng và tổ chức Lễ hội Khỏi Kêm được coi là một trong những giải pháp trọng tâm. Bên cạnh đó, xã Đường Hoa còn sở hữu hệ thống di sản văn hóa phi vật thể phong phú, như Ngày hội Kiêng gió, lễ cấp sắc, nghệ thuật thêu truyền thống của người Dao, đồng thời có nhiều cảnh quan thiên nhiên đặc sắc như núi Đục, suối đá Trúc Bài Sơn, đỉnh Quảng Năm Châu, hồ Trúc Bài Sơn… Đây chính là nguồn tài nguyên quý giá để địa phương tiếp tục nghiên cứu, khai thác, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, sinh thái vùng cao, với những trải nghiệm phong phú, hấp dẫn.

Mở rộng không gian du lịch văn hoá

Không chỉ dừng lại ở việc khai thác giá trị văn hóa vùng cao, xã Đường Hoa đang từng bước đa dạng hóa các loại hình du lịch, phát huy lợi thế tổng hòa giữa văn hóa vùng trung du, miền núi, ven biển và biên giới. Trong đó, vùng chè Đường Hoa nổi lên như một điểm nhấn đặc sắc. Không đơn thuần là sản phẩm nông nghiệp, cây chè đã trở thành một phần của đời sống văn hóa, gắn với tập quán sinh hoạt, lao động sản xuất của người dân địa phương. Lễ hội chè Đường Hoa được tổ chức đã tái hiện không gian văn hóa, lao động gắn với cây chè một cách sinh động, góp phần tôn vinh người trồng chè, lan tỏa giá trị lịch sử hơn 60 năm của vùng chè, trở thành kênh quảng bá hiệu quả các sản phẩm OCOP từ chè của địa phương.

Tại đây, du khách được tham quan đồi chè, trải nghiệm toàn bộ quy trình từ hái chè, sao chè, đến thưởng trà và những món ẩm thực độc đáo chế biến từ chè… Qua đó, giá trị của cây chè không chỉ được nâng tầm về kinh tế, mà còn “kể câu chuyện” văn hóa thật gần gũi, chân thực với du khách.

Song hành với đó, hệ thống di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn tiếp tục được gìn giữ, phát huy giá trị, tiêu biểu, như đình Tó thờ Tiền Ngô Vương Ngô Quyền, chùa Đường Hoa… cùng các lễ hội truyền thống như lễ xuống đồng của cư dân đồng bằng, lễ cầu ngư của cư dân ven biển, các làng nghề truyền thống như đan lưới, chài lưới, cùng tri thức dân gian về biển… đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa biển riêng có của Đường Hoa.

Đặc biệt, du lịch Đường Hoa được định hướng phát triển trong mối liên kết vùng, gắn kết chặt chẽ với các trung tâm du lịch lớn của tỉnh và khu vực Đông Bắc. Với lợi thế vừa giáp biển, vừa giáp biên giới, cùng hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, nhất là tuyến cao tốc Vân Đồn – Móng Cái, xã Đường Hoa có nhiều điều kiện thuận lợi để thu hút du khách trong nước và quốc tế, mở rộng không gian phát triển du lịch bền vững trong giai đoạn mới.

Từ những thuận lợi đó, xã Đường Hoa đã xây dựng và triển khai “Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững xã Đường Hoa giai đoạn 2025-2030” nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 trở thành điểm đến du lịch đặc trưng của khu vực phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ninh. Các loại hình du lịch chủ đạo được xác định, gồm: Du lịch cộng đồng gắn với văn hóa dân tộc Dao; du lịch văn hóa vùng chè; du lịch sinh thái rừng – suối – hồ; du lịch trải nghiệm nông nghiệp và du lịch ven biển. Theo lộ trình, năm 2026 xã Đường Hoa phấn đấu đón trên 20.000 lượt khách, năm 2027 đón 30.000-35.000 lượt khách, qua đó tạo đà tăng trưởng ổn định cho những năm tiếp theo.

Với hướng đi bài bản, khai thác hiệu quả các giá trị thiên nhiên, văn hóa, con người và tăng cường liên kết vùng, xã Đường Hoa đang từng bước tạo dựng dấu ấn riêng trên bản đồ du lịch Quảng Ninh. Đây không chỉ là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống người dân, mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất biên giới Đông Bắc, đưa Đường Hoa trở thành điểm đến độc đáo trong hành trình khám phá của du khách.

Nguyễn Dung