Gắn du lịch cộng đồng với rừng tại Kỳ Thượng

Từ mô hình du lịch sinh thái cộng đồng đầy triển vọng tại thôn Khe Phương, xã Kỳ Thượng đang tính đến những bước đi xa hơn, về một cách làm bền vững, hài hòa giữa sinh kế với bảo tồn rừng, hướng tới mục tiêu đưa Kỳ Thượng trở thành vùng kinh tế lâm nghiệp bền vững, phát triển du lịch sinh thái – văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh.

Kỳ Thượng sở hữu tiềm năng du lịch rừng đặc trưng, từ những đỉnh núi cao như Thiên Sơn, Am Váp, Đồng Trà, Khe Ru, Ngọn Mo… quanh năm mây phủ, đến hệ thống suối, khe, thác nước ẩn mình giữa rừng già, mang vẻ đẹp nguyên sơ. Đặc biệt, Kỳ Thượng còn là một trong 4 xã có phần lớn diện tích nằm trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng vốn có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái của tỉnh.

Rừng cũng là không gian văn hóa của cộng đồng người Dao Thanh Phán ở đây. Tập quán làm nghề rừng, khai thác lâm sản theo mùa, gìn giữ cây thiêng, bảo vệ nguồn nước… đã trở thành một phần nếp sống truyền đời. Từ chính những giá trị ấy, Kỳ Thượng từng bước hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái và văn hóa đặc trưng, như trải nghiệm hái măng, nhặt hạt dổi, hạt dẻ, tìm hiểu tri thức bản địa về rừng. Việc phát huy nghề rừng không chỉ tạo sinh kế mà còn là cách “giữ rừng bằng văn hóa”, biến mỗi cánh rừng thành một không gian trải nghiệm sống động.

Nhận diện rõ lợi thế riêng có trong phát triển du lịch sinh thái rừng, xã Kỳ Thượng xác định phát triển kinh tế phải gắn với bảo tồn rừng. Giữ rừng và dựa vào rừng từ lâu đã là sinh kế của người dân Kỳ Thượng. Đặc biệt từ năm 2020, khi mô hình du lịch sinh thái cộng đồng Am Váp Farm được hình thành đã tạo thêm lực đẩy để xã vùng cao tiếp tục phát triển sinh kế bền vững từ rừng.

Ngay từ khi thành lập, mô hình này đã lựa chọn khai thác giá trị từ rừng như một “bản sắc riêng”, nơi du khách được dẫn bước vào không gian xanh trong lành, hòa vào nhịp thở của rừng. Và đến nay, sau hơn 5 năm vận hành, Am Váp Farm không chỉ là điểm sáng của xã, mà còn hứa hẹn là mô hình tiên phong về bảo tồn rừng gắn với phát triển du lịch của tỉnh. Chị Nguyễn Thị Thanh Hòa (du khách đến từ Hải Phòng) chia sẻ: “Tôi rất thích đi bộ trong rừng trúc, được chạm vào “thần mộc” canh giữ cho làng và cùng bà con hái măng trúc”.

“Thần mộc” mà chị Hòa nhắc đến là cây dổi hơn 100 năm tuổi, có đường kính khoảng 70cm, chiều cao 30m, là biểu tượng thiêng liêng trong đời sống của người Dao Thanh Phán ở Kỳ Thượng. Với họ, cây dổi không chỉ là loài cây bản địa quý, cho thu hoạch hạt làm gia vị, mà còn là một phần ký ức và niềm tin gắn bó với rừng của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Ở Kỳ Thượng, trải nghiệm du lịch được thiết kế theo nhịp sống của rừng. Mùa xuân, du khách theo chân người dân vào rừng hái măng trúc; cuối hạ, đầu thu là mùa hạt dổi; từ tháng 10 đến tháng Chạp âm lịch là mùa hạt dẻ. Mỗi mùa vụ không chỉ mang lại sản vật mà còn kể câu chuyện về cách con người ứng xử với rừng. Điều đáng quý là cộng đồng địa phương không khai thác rừng theo kiểu tận thu. Trong mỗi mùa vụ, người dân đều chủ động để lại hạt giống cho rừng tái sinh, duy trì vòng tuần hoàn tự nhiên.

Anh Lý Tài Ngân, Giám đốc Công ty CP Am Váp Farm, cho biết: “Bảo vệ rừng gắn với phát triển du lịch là một trong những tôn chỉ hoạt động của chúng tôi. Trong các cuộc họp của thôn, chúng tôi luôn tuyên truyền để bà con nâng cao ý thức giữ rừng, khai thác để rừng còn tái sinh và mang lại lợi ích lâu dài. Tết trồng cây năm nay, công ty đã tặng thôn hơn 3.000 cây thông và lim giống để phủ xanh khoảng 2,5ha rừng”.

Nhận thấy lợi ích kép từ mô hình Am Váp Farm, xã Kỳ Thượng dự định nhân rộng mô hình du lịch sinh thái rừng sang các thôn lân cận như Khe Tre, Khe Lèn. Trong đó, Khe Tre phát triển du lịch gắn với Lễ hội hoa anh đào, Khe Lèn gắn với Lễ hội đình Làng Dạ. Xã khuyến khích người dân chuyển sang trồng rừng gỗ lớn, phát triển dược liệu như ba kích tím, trà hoa vàng, những sản phẩm vừa có giá trị kinh tế, vừa phù hợp với điều kiện sinh thái. Nhờ đó, diện tích rừng trồng đã đạt hơn 25.000ha; trên 6.200ha rừng sản xuất của 630 hộ dân được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC-FM, mở ra cơ hội tham gia chuỗi cung ứng lâm sản theo tiêu chuẩn quốc tế.

Được biết, Kỳ Thượng đang xây dựng Đề án du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn sinh thái rừng. Phó Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng Phạm Văn Đăng cho biết: “Xã đang mời đơn vị tư vấn triển khai đề án, đồng thời thống kê, đánh giá lại nguồn lợi rừng. Định hướng không chỉ là nâng độ che phủ, phát triển rừng gỗ lớn và lâm sản ngoài gỗ mà còn đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị du lịch sinh thái gắn với cộng đồng. Chúng tôi phấn đấu đưa Kỳ Thượng trở thành vùng kinh tế lâm nghiệp bền vững, hướng tới phát triển du lịch sinh thái – văn hóa đặc sắc của tỉnh”.

Đào Linh