Hoành Mô: Đưa du lịch trở thành động lực phát triển bền vững

Là xã biên giới có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp và bản sắc văn hóa các dân tộc đặc sắc, Hoành Mô đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, đưa du lịch trở thành động lực nâng cao sinh kế cho người dân và thúc đẩy phát triển KT-XH bền vững.

Sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của hai đơn vị hành chính 2 xã Hoành Mô và Đồng Văn, xã Hoành Mô hiện có diện tích 137,91km², dân số gần 9.000 người. Trong đó, đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ chiếm tới 94%, tạo nên không gian văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Qua đó tạo lợi thế quan trọng để địa phương phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Với cặp cửa khẩu Hoành Mô (Việt Nam) – Động Trung (Trung Quốc) được nâng cấp thành cửa khẩu song phương, Hoành Mô từng bước trở thành điểm trung chuyển quan trọng cho hoạt động thương mại, dịch vụ và du lịch. Lượng khách du lịch đến địa bàn ngày càng tăng, riêng năm 2025 ước đạt trên 100.000 lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt khoảng 58,5 tỷ đồng, đóng góp tích cực vào cơ cấu kinh tế địa phương.

Cùng với đó, xã chú trọng phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, trải nghiệm và du lịch cộng đồng. Tuyến trekking “Sống lưng khủng long” lên các mốc biên giới trở thành điểm đến tiêu biểu của du lịch trải nghiệm, giáo dục truyền thống. Khu vực núi Cao Ba Lanh được phát triển gắn với du lịch tâm linh – lịch sử; núi Cao Ly nổi bật với sản phẩm săn mây, trải nghiệm sinh thái và “đêm trăng Cao Ly”. Các thác nước như Khe Tiền, Sông Moóc từng bước được đầu tư hạ tầng phục vụ du lịch sinh thái, tránh nóng, hòa mình cùng thiên nhiên. Bên cạnh đó, du lịch nông nghiệp, sinh thái gắn với gần 5.000ha rừng hồi, các vườn hoa ôn đới tại thôn Cao Sơn đã góp phần tạo sản phẩm trải nghiệm đặc trưng, đồng thời thúc đẩy tiêu thụ nông sản địa phương.

Hệ thống hạ tầng du lịch từng bước được đầu tư đồng bộ; các tuyến đường đến điểm du lịch được bê tông hóa, lắp đặt biển chỉ dẫn, mã QR thuyết minh, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ. Mạng lưới cơ sở lưu trú phát triển đa dạng với 13 nhà nghỉ, khách sạn khu vực cửa khẩu và 5 điểm homestay, farmstay tại các bản vùng cao như Sông Moóc, Khe Tiền, Cao Sơn, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách.

Xác định văn hóa là nền tảng cho phát triển du lịch bền vững, Hoành Mô đặc biệt quan tâm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ. Nhiều di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu được duy trì, phục dựng và đưa vào khai thác phục vụ du lịch, tiêu biểu như Lễ hội Kiêng gió của người Dao Thanh Phán – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; nghệ thuật hát Then, đàn Tính của người Tày; hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ.

Bên cạnh đó, các bản làng du lịch cộng đồng tại Sông Moóc, Khe Tiền, Cao Sơn từng bước được chỉnh trang theo hướng giữ gìn kiến trúc truyền thống, nhất là các ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương; gắn với phát triển homestay, farmstay, ẩm thực bản địa và các hoạt động trải nghiệm đời sống văn hóa dân tộc. Người dân ngày càng ý thức rõ vai trò chủ thể trong phát triển du lịch, chủ động tham gia cung cấp dịch vụ, gìn giữ cảnh quan môi trường và bản sắc văn hóa.

Giai đoạn 2025-2030, xã Hoành Mô xác định phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ quan trọng, xuyên suốt trong chiến lược phát triển KT-XH của địa phương. Việc phát triển du lịch phải bảo đảm hài hòa giữa khai thác và bảo tồn, giữa phát triển kinh tế với giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái, gắn chặt với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng – an ninh khu vực biên giới. Đồng thời, phát triển du lịch lấy văn hóa làm cốt lõi, lấy thiên nhiên làm nền tảng, lấy người dân làm chủ thể và lấy hiệu quả lâu dài làm thước đo.

Trên cơ sở đó, xã tập trung phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng, có chiều sâu; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch; tăng cường liên kết vùng và đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá hình ảnh Hoành Mô trở thành điểm đến du lịch cộng đồng, sinh thái và du lịch biên giới tiêu biểu của tỉnh. Đồng thời, xã sẽ xây dựng các đề án trọng tâm về phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn; thiết kế mẫu nhà truyền thống của đồng bào dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ để người dân tham gia phát triển du lịch cộng đồng, tạo nguồn sinh kế bền vững. 

Lê Nam