Khám phá các hang động trên Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long có gần 2.000 hòn đảo lớn nhỏ, tạo thành một quần thể địa mạo – sinh học phong phú. Các đảo đá không chỉ tạo vẻ đẹp về cảnh quan khi du ngoạn ngắm cảnh trên vịnh mà trong lòng các đảo đá còn ẩn chứa những hang động đá vôi triệu năm vô cùng độc đáo, đã được đưa vào các tuyến tham quan phục vụ du khách trải nghiệm, khám phá nhiều năm qua.

Vẻ đẹp thiên tạo say lòng người

Động Thiên Cung – Đầu Gỗ nằm kề cận nhau trên đảo Đầu Gỗ và ở khu vực gần bờ hơn cả trong hệ thống hang động đã được đưa vào các hành trình tham quan trên Vịnh Hạ Long. Từ bến cập tàu khu vực động Thiên Cung – Đầu Gỗ, du khách theo cầu tàu uốn lượn bên vách đá để tới sát chân núi. Động nằm ở lưng chừng núi, đường dẫn lên động được thiết kế nhỏ theo 2 chiều lên, xuống. Du khách lên tới cửa hang cũng là đi giữa một vùng xanh tươi của những tán cây và dây leo sum suê tự nhiên mọc trên vách đá, trải dài từ chân núi và bao phủ lên phía trên.

Động Thiên Cung có vẻ đẹp giống như cái tên Thiên Cung – cung điện nhà trời trong lòng núi. Lòng động rộng với vô vàn nhũ đá, măng đá có hình thù độc đáo, đưa du khách lạc vào một cung điện diễm lệ của tự nhiên với vô số hình dung ở những góc nhìn khác nhau. Động có 3 ngăn chính, gây ấn tượng với du khách ngay khi đặt chân vào bởi những khối nhũ đá tạo thành bức tranh thiên nhiên sống động. Khi tiến vào sâu hơn, du khách như lạc vào chốn tiên cảnh với những cột nhũ đá cao sừng sững, phản chiếu ánh sáng kỳ ảo, những vệt đá tựa bao đám mây bồng bềnh trên trần hang, những khối nhũ đá mang hình dáng kỳ thú…

Nằm cạnh Thiên Cung, động Đầu Gỗ không phô diễn vẻ đẹp diễm lệ như thế nhưng đây cũng là hang động nổi tiếng từ lâu trên Vịnh Hạ Long, đã từng được mệnh danh là “Động các kỳ quan”. Nét nổi bật của động thể hiện ở cảnh quan tự nhiên với những đường nét cổ kính, thâm nghiêm, tạo ra một không gian khoáng đạt, có sự biến đổi theo góc nhìn du khách. Đứng từ cửa động nhìn vào, khung cảnh mở rộng trong lòng động như một sân khấu nhà hát vũ kịch. Nơi đây cũng đã từng tổ chức những chương trình hòa nhạc lôi cuốn du khách thưởng thức trước đây. Vẻ cổ kính của động Đầu Gỗ cũng sẽ khiến du khách cảm nhận sự mới lạ khi đi sâu vào trong khám phá. Tại đây, những khối thạch nhũ được bàn tay tạo hóa chạm trổ tinh tế, công phu với những đường nét khỏe khoắn, tạo thành các bức tranh đá khổng lồ, uyển chuyển. Đây là những tác phẩm điêu khắc kỳ lạ của thiên nhiên, làm nên dấu ấn riêng của động Đầu Gỗ so với các hang động khác trên Vịnh Hạ Long.

Hang Đầu Gỗ từng đón nhiều nguyên thủ, các nhân vật nổi tiếng đến tham quan. Vua Khải Định khi đến thăm động Đầu Gỗ đã có bài văn ca ngợi vẻ đẹp động, sau đó được quan sở tại khắc lại nội dung vào bia đá, vẫn còn nhìn thấy tại vách bên trái cửa động hiện nay.

Nhắc đến các hang động nổi tiếng trên Vịnh Hạ Long thì không thể không nhắc tới động Sửng Sốt. Động nằm trên dãy đảo Bồ Hòn, được phát hiện khá sớm và là một trong những hang động rộng và đẹp bậc nhất trên Vịnh Hạ Long. Sửng Sốt là tên gọi của động do một đoàn thám hiểm người Pháp đã đến đây khảo sát (năm 1946) đặt ra. Với cấu trúc thắt – mở và cảnh quan độc đáo trong lòng động, Sửng Sốt luôn mang lại cảm giác bất ngờ, ngạc nhiên cho khách tham quan.

Theo nghiên cứu, động là di tích của một hang ngầm cổ, có dạng ống với diện tích khoảng 10.000m2, chiều dài hơn 200m, chỗ rộng nhất 80m, khoảng cách lớn nhất từ nền tới trần động xấp xỉ 20m. Động có 2 ngăn, toàn bộ ngăn đầu, không gian khép kín bởi các bức rèm đá mềm mại phủ kín các vách động, từng chùm nhũ đá rủ xuống bên cạnh hồ nước nhỏ, khung cảnh toát lên vẻ đẹp mềm mại nhưng cũng rất khỏe khoắn. Không gian ngăn thứ hai mở rộng, nền động nhấp nhô nhiều trũng nhỏ, những khối tảng xen lẫn với hệ thống măng nhũ phong phú nhiều hình dáng. Hệ thống trần động độc đáo, ấn tượng với vô số những hốc lõm nhỏ, đều, mịn và trắng sáng. Ánh sáng mờ ảo như một màn sương, làm cảnh vật trong hang thoắt biến đổi, tĩnh lặng nhưng cũng sống động đầy bất ngờ.

Khu vực động Sửng Sốt cũng là một nơi có giá trị sinh học điển hình cho Vịnh Hạ Long, tập trung hai hệ sinh thái chính, đó là hệ sinh thái hang động, hệ sinh thái rừng thường xanh trên núi đá vôi. Các loài động vật sống trong hang động tại đây thường xuất hiện như chim nhạn, sáo đá, dơi. Thảm thực vật ở cửa hang chủ yếu là các loài cây sống bám có rễ khoẻ và thích nghi được với điều kiện khô hạn như: Si, sanh, móng bò thơm và một số loài dây leo che phủ phía trước cửa hang tạo ra một không gian mát mẻ.

Phong phú nhất là quần xã các loài động thực vật sống trong sinh cảnh sườn núi trước cửa hang và trải dài xuống đến chân đảo. Một số loại có hoa, quả đẹp như: Sảng có quả màu đỏ tươi rực rỡ, nở xoè thành năm cánh, chứa hạt màu đen tuyền; bông mộc có quả màu hồng, phồng to đẹp mắt; màng kiên có tán rộng, hoa màu trắng; khổ cử đại tím nở vào mùa hè; hồ da Hạ Long là loại dây leo, hoa có màu hồng mọc thành cụm hình cầu; tiết căn dây màu xanh, có hoa màu trắng thường nở vào đầu hè; thu hải đường thân thảo mọng nước, có hoa màu hồng. Ngoài ra còn có lan kiếm, nho biển, trúc, móng tai… Thực vật đặc hữu Vịnh Hạ Long nơi đây có: Sung, giềng và ấn tượng nhất là quần thể thiên tuế Hạ Long mọc rải rác trên vách đá của sườn Đông Bắc trước cửa động.

Hiện nay, động Thiên Cung – Đầu Gỗ nằm trong hành trình VHL1 và VHL5 trên Vịnh Hạ Long với các điểm tham quan đẹp khác như hòn Chó Đá – hang Ba Hang, hòn Đỉnh Hương – hòn Trống Mái. Còn động Sửng Sốt lại nằm trên hành trình VHL2 với các điểm tham quan còn lại là bãi tắm Soi Sim – đảo Ti Tốp – vụng Tùng Sâu – động Mê Cung – hang Bồ Nâu – hang Luồn – hang Trống – hang Trinh Nữ – hồ Động Tiên. Đây cũng là tuyến tham quan có nhiều hang động nhất trong 8 hành trình tham quan trên Vịnh Hạ Long hiện nay.

Giá trị “nhiều trong một”

Theo thống kê, trong khu vực vùng lõi của di sản Vịnh Hạ Long có khoảng 70 hang động. Trong đó có 12 hang đã được đưa vào khai thác cho du lịch, cùng với Thiên Cung, Đầu Gỗ, Sửng Sốt đã kể trên còn có các động như: Mê Cung, Tiên Ông, Trinh Nữ, hang Trống, hang Hồ Động Tiên, hang Luồn, hang Cỏ, hang Thầy và hang Cặp La. Các hang động karst hàng trăm triệu năm này bên cạnh vẻ đẹp cảnh quan đều có nét đặc sắc riêng, chỉ khi tự mình khám phá mới cảm nhận hết, giá trị địa chất địa mạo độc đáo thì nhiều trong đó còn có giá trị lịch sử văn hóa, hàm chứa các di chỉ khảo cổ, vốn là nơi sinh sống của người cổ thuộc nền văn hóa Hạ Long xa xưa.

Đơn cử như hang Tiên Ông được ví như “ngôi nhà của người tiền sử”, nơi trưng bày khảo cổ duy nhất trên Vịnh Hạ Long. Hang Trinh Nữ, hang Trống gắn với câu chuyện tình yêu lãng mạn của đôi trai gái thủy chung hướng về nhau chờ đợi. Hang Cỏ nhỏ xinh nằm giữa một vùng mây nước, núi non, bãi cát có cảnh sắc tuyệt đẹp. Hay như hang Luồn lại cuốn hút du khách chèo kayak, thuyền nan qua lòng hang xuyên qua núi và vui chơi giữa một hồ nước trong vắt giữa thung lũng với bốn bề mướt xanh…

Nằm ở những điểm tham quan gần bờ, cộng với cảnh quan tự nhiên đẹp, độc đáo, các động Thiên Cung, Sửng Sốt, hang Luồn thu hút lượng khách tham quan, trải nghiệm lớn nhất trong những năm gần đây. Đơn cử như động Thiên Cung năm 2023 đón trên 670 nghìn lượt khách;  năm 2024 đón trên 710 nghìn lượt khách; 6 tháng đầu năm 2025 đón hơn 408 nghìn lượt khách. Đông nhất là hang Sửng Sốt, năm 2023 đón trên 1,566 triệu lượt khách; năm 2024 đón gần 1,857 triệu lượt khách; 6 tháng đầu năm 2025 đón gần 1,117 triệu lượt khách. Thiên Cung, Sửng Sốt, hang Luồn cũng là những nơi dễ xảy ra tình trạng quá tải khách cục bộ vào những giai đoạn cao điểm mùa hè, ngày lễ nhất thời gian qua.

Nằm ở khu vực xa bờ thuộc hành trình VHL3, VHL4, đón lượng khách ít hơn, tuy nhiên nhiều hang chủ yếu thu hút dòng khách nghỉ đêm trên vịnh, cũng là những dòng khách nước ngoài có sức chi tiêu cao. Đơn cử như hang Tiên Ông năm 2023 đón trên 4.800 lượt khách; năm 2024 đón trên 7.400 lượt khách; 6 tháng đầu năm 2025 đón hơn 3.700 lượt khách. Hang Cỏ năm 2023 đón trên 54.700 lượt khách; năm 2024 đón hơn 74 nghìn lượt khách; 6 tháng đầu năm 2025 đón gần 44 nghìn lượt khách…

Giải bài toán phát triển bền vững

Nhằm tạo sự cân bằng trong bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị của di sản Vịnh Hạ Long, phù hợp với khuyến nghị của UNESCO, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long (nay là Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử) đưa ra định hướng điều tiết lượng khách rải đều hơn tại các hành trình tham quan ở khu vực xa bờ và gần bờ trên vịnh nói chung, trong đó có các hang động nói riêng. Để làm được việc đó, đơn vị đang từng bước đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các cơ chế chính sách (Quy hoạch, Kế hoạch quản lý di sản, Kế hoạch phát triển du lịch bền vững, các thủ tục giao khu vực biển, giao rừng đặc dụng…) để tạo hành lang pháp lý phát triển các sản phẩm du lịch hướng tới thị trường khách có khả năng chi trả cao tại các hành trình xa bờ.

Bên cạnh đó, tiếp tục chú trọng khâu tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến các sản phẩm, dịch vụ du lịch. Tích cực phối hợp với các địa phương liên quan để mở rộng không gian du lịch, tăng cường kết nối hành trình VHL3, VHL4 đến các tuyến tham quan khu vực vịnh Bái Tử Long, vịnh Lan Hạ nhằm thúc đẩy cơ hội phát triển và thu hút khách du lịch. Việc đầu tư cơ sở hạ tầng đảm bảo thuận tiện, an toàn, mỹ quan phục vụ khách du lịch cũng được tăng cường. Riêng đối với các hang động, đơn vị dự kiến sẽ chỉnh trang hệ thống cầu bến, nhà vệ sinh, nhà chờ, hệ thống đèn chiếu sáng, đường dẫn tại động Tiên Ông, hang Cỏ, hang Thầy, hang Cặp La…

Một điểm quan trọng nữa là xây dựng và phát triển các chương trình du lịch đặc trưng, hấp dẫn trên hành trình VHL3, VHL4, trong đó chú trọng phát triển các dịch vụ du lịch cao cấp, có chọn lọc, có tính cạnh tranh cao. Đơn cử như: tổ chức chương trình biểu diễn nghệ thuật tại các hang động, bãi cát kết hợp tổ chức tiệc nhẹ; tổ chức các tour du lịch leo núi, khám phá hang động mới trên vịnh; tổ chức dịch vụ câu mực, câu cá giải trí; phát triển các show trình diễn thời trang; bổ sung các sản phẩm vui chơi giải trí dưới nước kết hợp trải nghiệm ẩm thực làng chài… Qua đó, góp phần thu hút và nâng cao trải nghiệm của khách du lịch với các tuyến tham quan xa bờ, giảm tải cho các tuyến tham quan truyền thống gần bờ, trong đó có hệ thống hang động, góp phần bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên du lịch của di sản Vịnh Hạ Long.

Phan Hằng