Kỳ Thượng khai thác giá trị văn hóa để phát triển du lịch

Những năm qua, xã Kỳ Thượng đã phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn di sản, xây dựng mô hình bảo tồn gắn với phát triển du lịch bền vững, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Xã Kỳ Thượng được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Thanh Sơn và xã Thanh Lâm của huyện Ba Chẽ cũ vào xã Kỳ Thượng. Đây là không gian cư trú lâu đời của đồng bào các dân tộc: Dao, Tày, Sán Chay với kho tàng văn hóa bản địa đặc sắc, thể hiện qua phong tục tập quán, tín ngưỡng, lễ hội, kiến trúc nhà ở, trang phục dân tộc, ẩm thực và tri thức dân gian gắn với rừng núi.

Đồng bào các dân tộc Kỳ Thượng còn có di sản phi vật thể phong phú như: Lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, ngày hội văn hóa dân tộc Tày, lễ cúng rừng, lễ mừng cơm mới… Đồng bào còn sở hữu một kho tàng tri thức bản địa phong phú về canh tác nương rẫy, trồng rừng, khai thác lâm sản, sử dụng cây thuốc Nam và bảo vệ nguồn nước. Tri thức dân gian có thể được chuyển hóa thành các trải nghiệm du lịch như: Đi rừng cùng người bản địa, tìm hiểu cây thuốc, tham gia trồng rừng, thu hái dược liệu, chế biến sản phẩm truyền thống. Đây là những trải nghiệm phù hợp với nhóm du khách yêu thiên nhiên và du lịch sống chậm.

Ẩm thực truyền thống của Kỳ Thượng có nhiều món ăn chế biến từ sản vật rừng núi, có giá trị là “tài nguyên mềm” đối với du lịch cộng đồng. Không gian bếp lửa, cách chế biến và câu chuyện gắn với từng món ăn chính là yếu tố tạo nên trải nghiệm khác biệt cho du khách. Bên cạnh đó, những sinh hoạt đời thường cũng có thể trở thành điểm nhấn nếu được tổ chức một cách hợp lý.

Thời gian qua, xã Kỳ Thượng đã tổ chức các hoạt động bảo tồn bản sắc dân tộc Dao, dân tộc Sán Chay, phục dựng một số nghi lễ truyền thống. Đồng thời phối hợp với ngành văn hoá kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể; xây dựng hồ sơ quản lý các di tích lịch sử trên địa bàn. Kỳ Thượng khuyến khích đồng bào giữ gìn nghề thủ công đan lát, nghề thêu trang phục truyền thống. Một số hộ dân bắt đầu làm sản phẩm lưu niệm nhỏ phục vụ khách du lịch như thôn Khe Phương, thôn Làng Dạ…

Trong giai đoạn 2021 – 2030, địa phương đã phục hồi và duy trì lễ hội đình Làng Dạ, Ngày hội văn hóa của dân tộc Tày và các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian, thu hút sự tham gia tích cực của nghệ nhân, các câu lạc bộ và tầng lớp nhân dân. Đồng thời, xã cũng đã xây dựng và duy trì mô hình “Câu lạc bộ bảo tồn di sản văn hóa cộng đồng” tại các thôn, trở thành nơi sinh hoạt, truyền dạy, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa các thế hệ; tạo điều kiện để các giá trị văn hóa phi vật thể được lưu giữ, truyền nối bền vững, gắn kết chặt chẽ với đời sống văn hóa đương đại.

Đối với Kỳ Thượng, phát triển du lịch cộng đồng không chỉ nhằm khai thác tiềm năng mà còn là giải pháp để bảo tồn và phát huy hệ thống giá trị văn hóa bản địa phong phú và đa dạng. Cùng với định hướng phát triển du lịch bền vững, Kỳ Thượng từng bước nâng cấp cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận của du khách. Một số hộ dân đã quen với mô hình homestay, đón khách trải nghiệm cuộc sống bản địa, trải nghiệm trekking rừng, tham quan suối, tìm hiểu văn hóa dân tộc, du lịch chữa lành gắn với thiên nhiên, tham quan rừng nguyên sinh, hay du lịch nông nghiệp sinh thái, du lịch trải nghiệm tại các thôn Khe Phương, Làng Dạ, Đồng Thầm…

Nhờ đó, năm 2025, hoạt động du lịch trên địa bàn xã có nhiều chuyển biến tích cực với tổng lượt khách đến địa phương đạt gần 5.000 lượt. Lượng khách du lịch tăng so với cùng kỳ năm 2024, đặc biệt là dòng khách nội địa tham quan, du lịch cộng đồng, sinh thái và văn hóa dân tộc.

Để du lịch phát triển bền vững, Kỳ Thượng tiếp tục lấy cộng đồng địa phương làm trung tâm, bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế của người dân, hỗ trợ phục dựng, duy trì các lễ hội, nghề truyền thống. Thời gian tới, xã sẽ tập trung chú trọng tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu chia sẻ kinh nghiệm, mô hình hay trong quản lý và phát huy di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững. Ông Hoàng Trường Sơn, Bí thư Đảng uỷ xã Kỳ Thượng, cho biết: “Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động theo hướng phát huy tiềm năng kinh tế rừng, dược liệu, du lịch sinh thái – cộng đồng, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch cảnh quan – sinh thái – văn hoá. Mục tiêu phấn đấu đưa Kỳ Thượng trở thành vùng kinh tế lâm nghiệp bền vững, hướng tới phát triển du lịch sinh thái – văn hoá đặc sắc của tỉnh”.

Phạm Học