Phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo hướng bền vững

Du lịch văn hóa tâm linh ngày càng khẳng định vai trò trong bức tranh chung của ngành du lịch khi vừa đáp ứng nhu cầu về tinh thần, vừa tạo dòng khách thường xuyên, lan tỏa chi tiêu sang nhiều dịch vụ. Quảng Ninh có hơn 600 di tích, danh thắng, cùng hàng trăm di sản văn hóa phi vật thể, đây được xem là nguồn lực quan trọng để phát triển sản phẩm du lịch bài bản, tăng sức hút điểm đến và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế chung toàn tỉnh.

Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử được xem là một trong những điểm nhấn của du lịch văn hóa tâm linh ở Quảng Ninh. Với diện tích gần 2.700ha rừng nguyên sinh và hệ thống chùa, am, tháp dày đặc, Yên Tử có lợi thế cảnh quan sinh thái, thuận lợi phát triển các sản phẩm du lịch kết hợp, như nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, trải nghiệm thiền, du lịch cuối tuần. Dịp cao điểm 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Yên Tử đón 171.000 lượt khách, cho thấy sức hút của khu vực này, đặc biệt trong mùa du xuân.

Không chỉ là nơi hành hương, Yên Tử đang được phát triển theo mô hình trung tâm dịch vụ du lịch tổng hợp, với hạ tầng lưu trú, không gian tổ chức sự kiện và dịch vụ vận chuyển được đầu tư đồng bộ. Khu tĩnh dưỡng Legacy Yên Tử với 133 phòng; hội trường Diên Hồng Ballroom sức chứa 700 chỗ; quảng trường Minh Tâm – Hoa Tâm có khả năng phục vụ hàng vạn du khách; cùng hệ thống cáp treo hiện đại tạo điều kiện kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng các hoạt động chi tiêu ngoài mùa lễ hội. Các sản phẩm bổ trợ, như thiền, hội nghị – hội thảo, ẩm thực chay… góp phần định vị điểm đến theo hướng 4 mùa, từng bước giảm tính mùa vụ.

Bà Nguyễn Thị Nhuận (du khách tỉnh Phú Thọ) chia sẻ: Về Yên Tử những năm gần đây, tôi thấy thuận tiện hơn nhờ hạ tầng đồng bộ, dịch vụ đa dạng, phù hợp cả đi lễ trong ngày lẫn lưu trú cuối tuần. Gia đình tôi không chỉ chiêm bái, mà còn kết hợp nghỉ dưỡng, thưởng thức ẩm thực và tham quan, nên chuyến đi trọn vẹn và ý nghĩa hơn trong dịp đầu xuân.

Tháng 7/2025, Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới. Trên địa bàn Quảng Ninh, Yên Tử giữ vai trò hạt nhân trong tổng thể quần thể liên tỉnh này, đồng thời là điểm kết nối quan trọng để hình thành các tuyến du lịch – hành hương liên vùng.

Ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử, cho biết: Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, Ban Quản lý đang tham mưu xây dựng nghị quyết chuyên đề về bảo tồn và phát huy giá trị các di sản trên địa bàn. Mục tiêu là hoàn thiện cơ chế quản lý đồng bộ, vừa bảo tồn bền vững, vừa khai thác hiệu quả, để di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển kinh tế; đồng thời tăng cường liên kết vùng, tham gia chuỗi du lịch – hành hương quốc tế, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của điểm đến”.

Hiện Quảng Ninh đang chuyển sang phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo mô hình tuyến – cụm, nhằm phân bổ dòng khách, giảm áp lực mùa cao điểm và mở rộng không gian tiêu dùng dịch vụ ra nhiều địa bàn. Trên trục kết nối, các điểm đến như Yên Tử, hệ thống di tích nhà Trần, Khu di tích Bạch Đằng, đền Cửa Ông – Cặp Tiên được liên kết với Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long để hình thành sản phẩm liên hoàn, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu bình quân thay vì chỉ dừng ở tham quan trong ngày.

Song hành với hệ thống di tích, Quảng Ninh có lợi thế lớn từ di sản văn hóa phi vật thể và lễ hội truyền thống. Hiện tỉnh có 12 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, trong đó nhiều lễ hội lớn như các lễ hội: Đền Cửa Ông, đình Trà Cổ, đình Quan Lạn, Bạch Đằng… Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để tạo dòng khách theo mùa và kích hoạt dịch vụ tại địa phương. 

Trong bối cảnh Quảng Ninh đặt mục tiêu năm 2026 đón 22 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch khoảng 65.000 tỷ đồng, du lịch văn hóa tâm linh được xác định là một phần quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài mùa du lịch và gia tăng giá trị trên mỗi lượt khách. Về dài hạn, hướng phát triển hiệu quả nằm ở việc nâng cao chất lượng trải nghiệm, kiểm soát sức chứa, bảo vệ cảnh quan và bảo đảm lợi ích cộng đồng thông qua tạo sinh kế, đào tạo nhân lực địa phương và tái đầu tư cho công tác bảo tồn.

Với nền tảng tài nguyên phong phú và cách tiếp cận ngày càng bài bản, du lịch văn hóa tâm linh tại Quảng Ninh đang được định vị không chỉ như một sản phẩm truyền thống, mà là động lực tăng trưởng có khả năng lan tỏa sang nhiều ngành dịch vụ, góp phần nâng cao sức cạnh tranh du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững của địa phương.

Lê Nam