Quán bao cấp: Ký ức xưa trong nhịp sống mới

Giữa trung tâm phố thị, những không gian xưa cũ như quán cà phê, quán cơm phong cách thời bao cấp được bài trí độc đáo bằng những món đồ cũ giàu hoài niệm đang ngày càng trở thành xu hướng, điểm đến yêu thích không chỉ của những người lớn tuổi, mà cả với các bạn trẻ.

Những mâm cơm thời tem phiếu

Ngay tại trung tâm phường Hạ Long, không gian quán cơm thời bao cấp trở thành một điểm nhấn độc đáo, đưa thực khách như trở về 40-50 năm trước. Mỗi góc nhỏ trong quán đều được bài trí bằng những vật dụng quen thuộc của một thời đã qua. Đó là những bộ bàn ghế gỗ cũ, chiếc tủ li, phích nước Rạng Đông, tivi đen trắng, cùng những quầy hàng mậu dịch và khẩu hiệu xưa treo trên tường… Những món đồ dùng trên mâm cơm cũng mang “hơi thở” thời bao cấp như chiếc mâm gỗ, bát men sứ, nồi gang, đũa cả, niêu đất… Tất cả đều lưu giữ những ký ức thân thương.

Chủ nhân của không gian độc đáo này là Phạm Thị Minh Thư, một bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z. Minh Thư đã dành nhiều thời gian sưu tầm đồ cũ để tái hiện lại một phần đời sống thời kỳ bao cấp. Chia sẻ về ý tưởng tạo dựng không gian giàu hoài niệm này, Minh Thư cho biết: Tôi rất ấn tượng với hình ảnh của thời bao cấp xưa kia, qua những câu chuyện của ông bà, cha mẹ kể lại. Chính điều đó khiến tôi nảy ra ý tưởng tái hiện một quán cơm của những năm thời bao cấp, tạo ra một không gian để mọi người có thể cảm nhận rõ hơn về giai đoạn ấy, không chỉ qua tưởng tượng, mà bằng trải nghiệm thực tế.

Những món đồ bày biện ở quán được Minh Thư gom từ chính gia đình người thân ở quê, hay mua lại từ các cửa hàng đồ cũ. Mỗi món đồ vật ở đây đều hàm chứa những câu chuyện riêng của thời nó thuộc về. Những chiếc tem phiếu, bức ảnh đen trắng được chụp từ những năm 70-80 của thế kỷ trước mang theo cả những câu chuyện của ký ức.

Không chỉ dừng lại ở việc bài trí không gian, thực đơn của quán cũng mang đậm dấu ấn xưa với những món ăn mộc mạc, chân quê, như canh cua cà pháo, rau lang chấm mắm cáy, khoai tây xào tóp mỡ… Đồ uống giản dị với nước ngô, nước rau má, nước sắn dây, nước chanh, khoáng đường… Tất cả gợi lên cảm giác gần gũi, thân thuộc như thể đâu đó trong ký ức của mỗi người đều đã từng bắt gặp.

Trong tiềm thức của nhiều người, hương vị mộc mạc của ẩm thực, của những món “cơm nhà” gợi lên cả một bầu trời kỷ niệm gắn với ký ức về tuổi thơ bên người thân. Với những thực khách đã từng đi qua thời bao cấp, không gian này là dịp để họ nhớ lại những tháng ngày khó khăn, nhưng ấm áp tình người, khi mỗi bữa ăn đều là sự chắt chiu, sẻ chia.

Anh Dương Công Diện (SN 1972) ở phường Hạ Long, một khách hàng quen thuộc của quán cơm bao cấp chia sẻ: Tuổi thơ tôi gắn liền với thời bao cấp, với những bữa cơm không đủ no. Vì vậy đến đây, được ngắm nhìn những món đồ thân thuộc này, thưởng thức hương vị của những món ăn ngày xưa mẹ hay nấu, tôi cảm thấy nhớ quê hương, thương bố mẹ những năm tháng cơ hàn. Mỗi khi có dịp, tôi và bạn bè lại đến đây. Chúng tôi không chỉ ăn cơm cùng nhau, mà còn ôn lại những câu chuyện thời tuổi trẻ.

Còn với người trẻ, những người sinh ra khi đất nước đã đổi mới, không gian này lại là nơi để họ hình dung rõ hơn về cuộc sống của ông bà, cha mẹ, không phải qua sách vở, mà bằng những trải nghiệm chân thực.

Bạn Nguyễn Anh Tuấn (phường Hạ Long) cho biết: Tôi cũng như nhiều bạn trẻ khác khi đến đây đều cảm thấy rất thích thú. Nghe tiếng loa truyền thanh ngay khi vừa bước vào không gian này, ăn bữa cơm theo phong cách thời bao cấp, tôi như thấy được một phần quá khứ ở đó. Và tôi cũng cảm thấy trân trọng hơn những gì mà thế hệ mình đang có ở hiện tại.

Trạm ký ức xưa

Còn tại khu vực Bến Do (phường Cẩm Phả), một không gian cà phê mang phong cách của thời bao cấp đang trở thành điểm hẹn hằng tuần của nhiều người dân phố mỏ. Không chỉ là quán cà phê đơn thuần, không gian nơi đây còn được thiết kế như một điểm triển lãm, trưng bày và trao đổi đồ cũ, gợi lại sinh hoạt của nhiều thập niên trước.

Khác với nhiều quán cà phê hiện đại, không gian “2 trong 1” ở cà phê thời bao cấp được chia thành 2 phần rõ rệt. Bên ngoài là khu vực trưng bày, trao đổi đồ xưa như một phiên chợ nhỏ; bên trong là không gian cà phê với cách bài trí tái hiện hình ảnh thời bao cấp, như một “bảo tàng” thu nhỏ với những vật dụng quen thuộc, như tivi hộp, radio, máy đánh chữ, tủ gỗ, quạt con cóc, xe đạp mifa, máy khâu, bàn ghế đệm hoa… đã xuất hiện từ 40-50 năm về trước. 

Anh Phạm Quý Kiên, chủ quán cà phê bao cấp tại Cẩm Phả, cho biết: Ý tưởng hình thành điểm đến này không chỉ tạo không gian hoài niệm, mà còn hướng đến xây dựng một nơi kết nối những người yêu thích đồ cũ. Tại đây, các hoạt động như chợ phiên, trưng bày, trao đổi hiện vật, hay giới thiệu tranh than đá do các họa sĩ, nghệ nhân thực hiện cũng đang được lên kế hoạch tổ chức thường xuyên hằng tháng, tiến tới sẽ tổ chức hằng tuần. Dịp cuối tháng 4 tới, chúng tôi cũng sẽ tổ chức họp chợ phiên đồ cũ chào mừng ngày lễ 30/4-1/5.

Họa sĩ Đỗ Minh có tranh trưng bày tại không gian cà phê bao cấp, chia sẻ: Tôi cảm thấy có sự đồng điệu giữa những bức tranh tôi vẽ và những gì xưa cũ trong không gian này. Những bức tranh của tôi cũng giàu tính hoài niệm. Và không gian này đã gắn kết những người yêu nghệ thuật, yêu sự hoài cổ, trở thành một điểm hẹn văn hóa thú vị cho mọi người.

Điểm đặc biệt của mô hình này là sự giao thoa giữa các thế hệ. Người lớn tuổi đến để tìm lại ký ức, còn người trẻ đến để trải nghiệm và khám phá. Cùng một không gian, nhưng mỗi người lại cảm nhận theo cách riêng. Bên cạnh đó, việc kết hợp yếu tố chợ đồ cũ với quán cà phê cũng tạo thêm giá trị trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu lại của khách.

Sự xuất hiện ngày càng nhiều những quán cà phê, quán ăn mang phong cách thời bao cấp cho thấy một xu hướng đáng chú ý trong đời sống đô thị hiện nay. Khi đời sống vật chất ngày càng đầy đủ, nhu cầu tìm về những giá trị cũ, những ký ức giản dị cũng dần gia tăng. Những không gian này không chỉ phục vụ ẩm thực hay đồ uống, mà còn mang đến một dạng “dịch vụ cảm xúc” – nơi con người có thể kết nối với quá khứ, dù là ký ức thật hay ký ức được hình dung qua những hiện vật xưa cũ. Và một mâm cơm ấm cúng, một ly cà phê giữa không gian hoài niệm cũng đủ để đưa chúng ta thả lỏng mình trở về với những khoảng ký ức êm đềm của một thời đã qua, sống chậm lại, lắng nghe và tìm thấy một phần ký ức của chính mình.

Xuân Hòa