JICA và bài học về kể câu chuyện văn hóa bản địa

Từ định hướng đó, giai đoạn 2022-2024, tại đảo Quan Lạn (huyện Vân Đồn, nay là đặc khu Vân Đồn), chuyên gia Nhật Bản phối hợp cùng địa phương khảo sát tài nguyên, xây dựng các tour du lịch cộng đồng, như “Khám phá lịch sử, văn hóa hào hùng đảo Quan Lạn”, “Một ngày làm ngư dân trên đảo”… Người dân được hướng dẫn đưa trải nghiệm đánh bắt hải sản, văn hóa đình Quan Lạn, nghè Trần Khánh Dư, ẩm thực và sinh hoạt làng chài vào sản phẩm du lịch, góp phần mở rộng sinh kế cộng đồng.

Không chỉ ở vùng biển đảo, cuối tháng 5/2025, tại xã Hải Sơn, khoảng 150 cán bộ, người dân vùng biên tham gia tập huấn du lịch sinh thái cộng đồng. Chuyên gia JICA Takayuki Mochizuki trực tiếp hướng dẫn kỹ năng quảng bá điểm đến, đón khách, xây dựng trải nghiệm từ văn hóa bản địa; đồng thời khảo sát thực tế tại Pò Hèn, làng bích họa xóm Họ Đặng, nhà truyền thống dân tộc Sán Chỉ, Cột mốc 1347… nhằm nhận diện tài nguyên có thể phát triển thành sản phẩm du lịch.

Từ các hoạt động này, diện mạo du lịch cộng đồng và nhiều sản phẩm trải nghiệm bước đầu đã tạo dấu ấn tại địa phương. Từ nền tảng đó, tháng 7/2025, đoàn chuyên gia Nhật Bản tiếp tục làm việc với Quảng Ninh trong khuôn khổ Dự án nâng cao năng lực cộng đồng DTTS tham gia phát triển du lịch vùng cao tại các xã Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô, với sự quan tâm đặc biệt tới văn hóa bản địa, cảnh quan tự nhiên và đời sống cộng đồng khu vực biên giới.

Đáng chú ý, dự án không đi theo hướng phát triển du lịch đại trà, hay đầu tư các sản phẩm nhân tạo, mà tập trung nâng giá trị những gì vốn có của địa phương, như rừng cây cổ trăm tuổi, nhà ở của người Tày, làn điệu đàn tính, các phiên chợ vùng cao, hay nghi lễ truyền thống của đồng bào DTTS. Từ tháng 10/2025 tới nay, các chuyên gia Nhật Bản đã đẩy mạnh tập huấn cộng đồng, hướng dẫn người dân phục vụ khách du lịch, tổ chức trải nghiệm, xây dựng tour mẫu và khai thác văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch.

Tại Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô, đoàn chuyên gia tiếp tục cùng người dân trải nghiệm gặt lúa, làm miến dong, văn hóa người Dao Thanh Y, khảo sát đỉnh Cao Xiêm, lễ cơm mới, rừng hồi và homestay Khe Tiền. Tháng 1/2026, JICA tiếp tục hướng dẫn cộng đồng xây dựng lịch trình đón khách, tổ chức trải nghiệm, bài trí món ăn và phục vụ du khách. Tháng 4/2026, JICA phối hợp tổ chức tour mẫu tại Hoành Mô, Lục Hồn, Bình Liêu với sự tham gia của doanh nghiệp lữ hành và du khách Nhật Bản. Du khách trải nghiệm trekking rừng chè cổ, thưởng trà sáng, ngâm chân lá thuốc, gói bánh coóc mò, nghe đàn tính và giao lưu cùng người dân địa phương theo hướng trải nghiệm đời sống thực.

Điều đáng chú ý là chuyên gia Nhật Bản không chỉ tập huấn lý thuyết, mà trực tiếp hướng dẫn người dân xây dựng trải nghiệm, tổ chức homestay, chuẩn bị món ăn, đón khách và kể chuyện văn hóa. Từ đó, nhiều tour mẫu đã hình thành và đón khách Nhật Bản trải nghiệm thực tế vào tháng 4/2026 với các hoạt động gắn đời sống cộng đồng.

Ông Lê Minh Thứ, Chủ tịch CLB Du lịch cộng đồng Quảng Ninh cho rằng, điểm đáng giá của dự án là cách tiếp cận rất thực tế và bền vững. Điểm hay của dự án không nằm ở việc tạo ra các sản phẩm du lịch mới hoàn toàn, mà là giúp cộng đồng nhìn lại những giá trị vốn có của mình để làm du lịch; hướng dẫn cặn kẽ từ các khâu chuẩn bị tới trải nghiệm và kể câu chuyện văn hóa bản địa. Đây là hướng đi phù hợp cho phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Hà Phong