Khi đồng bào vùng cao làm du lịch

Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, song bằng tình yêu quê hương, sự tâm huyết và am hiểu sâu sắc về núi rừng, phong tục, tập quán cùng những câu chuyện bản địa, đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao Quảng Ninh đã tích cực tham gia làm du lịch. Từ chính mong muốn giới thiệu, lan tỏa những giá trị, vẻ đẹp văn hóa truyền thống, họ trở thành những “người kể chuyện bản địa”, mang đến làn gió mới cho du lịch địa phương phát triển theo hướng bền vững, góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh.

Có lẽ ít ai hiểu được văn hóa và đời sống cộng đồng bằng chính những người con được sinh ra tại vùng đất đó. Những câu chuyện bén duyên với du lịch của người đồng bào cho thấy họ không chỉ giữ gìn được truyền thống, mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững. Du lịch cộng đồng vì thế trở thành “cầu nối” hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Là người con của vùng đất Bình Liêu – nơi được mệnh danh là “Sapa thu nhỏ” với những nét văn hóa độc đáo của các dân tộc Dao, Sán Chỉ, Tày, anh Hoàng A Sằn đã bén duyên với du lịch cộng đồng từ năm 2012. Chúng tôi lắng nghe câu chuyện của anh Sằn để hiểu hơn về những tâm tư khi bắt tay vào gây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Nằm ở bản Đồng Thanh, xã Hoành Mô, Homestay Hoàng Sằn của anh gây ấn tượng cho du khách bởi cách bố trí đơn giản, nhưng luôn tạo cảm giác thoải mái khi nghỉ ngơi tại đây. Anh đã truyền đam mê với du lịch cho những người đồng bào và tạo việc làm cho 7 lao động đều là người dân bản địa.

Ẩm thực phục vụ du khách là nông sản địa phương mùa nào thức nấy, như gà bản, lợn bản, rau cải… được bà con nuôi trồng, chăm sóc quanh năm. Homestay được đặt trong khuôn viên gia đình anh, gồm khu lưu trú và khu nhà ăn, ngắm cảnh… Từ homestay, du khách chỉ mất vài phút di chuyển là có thể tới được cửa khẩu Hoành Mô, tham quan cột mốc, mua sắm, trải nghiệm không khí thương mại vùng biên.

Ông Phạm Đình Chiều, du khách Hà Nội, chia sẻ: “Đến với vùng đất Bình Liêu, chúng tôi đã có những trải nghiệm rất thú vị, với những cảnh đẹp hoang sơ, hùng vĩ miền biên giới như: Sống lưng khủng long, đồi cỏ lau… Đặc biệt là những trải nghiệm tại khu nghỉ dưỡng do chính người dân nơi đây phát triển. Họ nhiệt tình, chu đáo và trở thành những hướng dẫn viên cho du khách. Chúng tôi còn được thưởng thức những món ngon, đặc sản của Bình Liêu như: Gà bản, lợn bản, cá suối… tại homestay Hoàng Sằn”.

“Mong muốn của người làm chủ homestay như tôi là vừa phát triển được kinh tế, vừa gắn với gìn giữ những nét văn hóa, truyền thống của dân tộc mình. Có thể chỉ từ nếp nhà, cách trang trí hay đến những món ăn đặc sản mang đậm vị quê hương Bình Liêu đều là tâm huyết nhiều năm qua của tôi” – Anh Hoàng A Sằn, chủ Homestay Hoàng Sằn, chia sẻ.

Xác định tạo dựng một mô hình du lịch cộng đồng đúng nghĩa là phải gắn với bảo tồn văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của người dân bản địa, để chính người dân tham gia, thụ hưởng từ hoạt động du lịch, bà con đồng bào dân tộc Dao ở xã Bằng Cả (nay là xã Quảng La) đã làm du lịch theo hướng vừa phát triển du lịch vừa gắn với bảo tồn văn hóa; biến văn hóa bản địa thành tài sản du lịch bền vững.

Bên khu Bảo tồn văn hóa của người Dao Thanh Y, xã Bằng Cả (nay là xã Quảng La) với lối thiết kế nhà sàn và 2 nhà mẫu phục dựng nhằm mô phỏng nhà ở của đồng bào Dao Thanh Y, du khách có thể trải nghiệm, khám phá nhiều phong tục, tập quán mang đậm bản sắc dân tộc tại đây.

Trong bộ trang phục truyền thống của đồng bào Dao ai cũng tự tin, mạnh dạn, niềm nở đón chào, giới thiệu với du khách về văn hóa bản địa, nghề thêu thổ cẩm truyền thống, những bài thuốc của người Dao tốt cho sức khỏe hay lễ Cấp sắc, lễ Cầu mùa của đồng bào mình. “Tôi rất phấn khởi khi du khách từ nơi xa đến tham quan khu Bảo tồn văn hóa của người Dao Thanh Y. Chúng tôi có việc làm, vừa quảng bá được những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình đến với mọi người. Chúng tôi mong muốn được tham gia nhiều lớp tập huấn du lịch để có thể học hỏi, trau dồi kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững” – bà Trương Thị Đông, xã Quảng La, chia sẻ.

Hiện nay, Quảng Ninh đang sở hữu khoảng 120 lễ hội văn hóa, lịch sử truyền thống. Trong đó, nhiều lễ hội được xây dựng thành sản phẩm văn hóa thường niên, vừa bảo tồn được di sản văn hóa, vừa tạo thành sản phẩm văn hóa du lịch riêng có.

Khi người dân tộc thiểu số làm chủ thể du lịch, họ khai thác chính văn hóa và cảnh quan bản địa để tạo ra những trải nghiệm chân thực, giúp phát triển kinh tế và thoát nghèo tại chỗ. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp thách thức về chất lượng dịch vụ, kỹ năng quản lý và năng lực quảng bá. Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp trong việc đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ và định hướng bảo tồn bản sắc, hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa…

Đinh Hằng