Mở “cánh cửa” du lịch rừng

Du lịch rừng Quảng Ninh đang ngày càng được chú ý nhờ vào vốn rừng giàu có, nhờ vào sự quan tâm, tạo hành lang phát triển của tỉnh. Người ta cho rằng khi cánh cửa du lịch rừng được mở ra, bức tranh kinh tế du lịch Quảng Ninh vốn đã rất tươi sáng sẽ còn rạng rỡ hơn nữa.

Hơi thở của muông thú, cỏ cây

Tại hội nghị Vườn Di sản ASEAN lần thứ 8 được tổ chức tại Quảng Ninh đầu tháng 12, ý kiến thảo luận từ phía tỉnh Quảng Ninh đã phân tích, Quảng Ninh giàu dư địa phát triển du lịch rừng.

Vườn Quốc gia Bái Tử Long của Quảng Ninh là 1 trong 15 Vườn Di sản ASEAN của Việt Nam. Nơi đây có sự tồn tại rất đa dạng của hệ sinh thái động, thực vật, trong đó nhiều loài nằm trong sách Đỏ. Những cây trai lý, trâm đỏ, trâm mốc của Vườn Quốc gia Bái Tử Long hiện đã được công nhận là Cây di sản. Cái độc đáo là cây trai lý Bái Tử Long sống trong môi trường ít nguồn dinh dưỡng, trên núi đá, bị tác động bởi nắng, gió, hơi nước mặn thế nhưng vẫn vươn lên mạnh mẽ, vẫn tồn tại đến vài trăm năm tuổi, trở thành loại gỗ lớn, gỗ quý. Còn những cá thể trâm mốc lại mọc thành quần thể, chúng được cho là hình thành cùng nhau, cùng trải qua những biến thiên của khí hậu, thời tiết, địa chất. Điều này khiến Vườn Quốc gia Bái Tử Long có sức hấp dẫn không chỉ đối với giới nghiên cứu khoa học lâm nghiệp mà cả đối với du khách ưa khám phá, tìm hiểu động thực vật rừng.

Quảng Ninh có diện tích rừng lớn, có nhiều các khu rừng đặc dụng, phòng hộ, rừng đầu nguồn, rừng cảnh quan, rừng núi đá, rừng trên cạn, rừng dưới nước… Hệ sinh thái rừng Quảng Ninh đa dạng, phong phú, đan cài tương hỗ nhau, có nhiều các loài thực vật, động vật quý hiếm, có những khu vực rừng cảnh quan đẹp… “Gia tài” này đủ để tạo sức hút cho rừng Quảng Ninh trong mắt du khách.

Ví như rừng Yên Tử, với nhiều du khách, đến Yên Tử không chỉ để hành hương bái Phật, mà còn là để được tận mắt thấy những cội mai vàng có mặt ở đây sau bao nắng gió sương lạnh, chắt chiu nhựa sống để trổ những sắc hoa 5 cánh vàng xanh, thơm dịu; để được tận thấy những hàng xích tùng thân thẳng tắp vươn lên trời cao, rễ cuồn cuộn cắm vào lòng đất, ẩn chứa bao suy tư thời cuộc và để trường tồn theo thời gian. Mai vàng, xích tùng, kim giao, hoa chuông, hoa đỗ quyên, thông, đại… vốn là những loại cây đặc hữu, đặc trưng của rừng Quốc gia Yên Tử. Những cây rừng có tuổi đời hàng trăm năm ấy được cho gắn với câu chuyện tu hành đắc đạo của đức Phật hoàng Trần Nhân Tông, tạo thành hệ sinh thái rừng bao bọc, ôm trọn di tích đặc biệt Yên Tử, góp phần hình thành một vùng di tích, danh thắng Yên Tử linh thiêng và hùng vĩ, mang giá trị toàn cầu và là Di sản Văn hoá thế giới như hiện nay.

Rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng được khoanh vùng, bảo vệ nghiêm ngặt từ nhiều năm qua. Nơi đây trở thành “mái nhà chung” của hàng ngàn loài động thực vật, trong đó 64 loài được xác định quý hiếm, 43 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam, 59 loài thân gỗ, thân thảo, thú, chim, bò sát được ghi trong danh lục đỏ của IUCN.

Với khí hậu mát lành, không gian khoáng đạt, từ Cổng Trời – vị trí cao hơn 1.000m so với mặt nước biển ở rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng, du khách có thể trải tầm mắt nhìn thấy những vùng đồi núi thấp, những làng mạc yên bình, cầu Tình Yêu, cầu Bãi Cháy, nhìn thấy cả vùng trung tâm đô thị du lịch.

Ngoài Cổng Trời, trong rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng còn có những vị trí sinh cảnh rừng tươi đẹp, các cánh rừng tự nhiên đan xen với hàng trăm con suối, thác nước lớn nhỏ, các khu vực cây thuần loài, các đỉnh cao… Đi bộ dưới tán rừng, lắng nghe tiếng chim hót, tiếng nước reo, lội suối, băng thác, vượt đèo, chinh phục đỉnh Thiên Sơn, “nóc nhà” của rừng, ngắm nhìn vườn Thượng Uyển, cùng với nhiều đỉnh núi cao mây phủ khác như: Khe Ru, Đèo Kinh, Đồng Trà, Am Váp… là hành trình đầy ấn tượng ở rừng Đồng Sơn – Kỳ Thượng.

Các khu rừng phòng hộ miền Đông của tỉnh cũng đang là nơi hấp dẫn. Giá trị của rừng ở đây mang đặc trưng riêng có, với diện tích rừng già hùng vĩ dọc đường biên giới, rừng đầu nguồn thơ mộng bao quanh hồ Trúc Bài Sơn, rừng tự nhiên gắn với những đỉnh cao, thác nước và diện tích lớn rừng ngập mặn chạy dọc đường ven biển. Những nhà tư vấn cho rằng những cánh rừng này là sinh cảnh tuyệt vời để phát triển các dự án du lịch trải nghiệm, du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái và du lịch giải trí trong rừng. Điều này cho phép kỳ vọng về những dự án du lịch rừng ấn tượng hình thành trong thời gian tới.

Quảng Ninh khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên rừng, phát triển lâm nghiệp bền vững

Du lịch gắn với làm giàu rừng

Sự khác biệt của du lịch rừng so với các loại hình du lịch khác là du khách đến với rừng là đến với cảnh quan thiên nhiên trong lành, tươi mát; khám phá sự sinh động, đa dạng của hệ động, thực vật trong rừng; đến với không khí trong lành, không gian khoáng đạt, tầm nhìn rộng. Riêng với vốn rừng ngập mặn có thể hình thành những dự án du lịch rất đặc thù, cho phép du khách khám phá các sinh vật dưới nước, tạm quên đi những lo toan thường nhật để cân bằng lại cảm xúc.

Để có vốn rừng giàu có như vậy, Quảng Ninh đóng cửa rừng tự nhiên từ khá sớm. Quá trình hàng chục năm bảo vệ và phát triển rừng của tỉnh đã khiến vốn rừng ở các khu rừng đặc dụng, phòng hộ, rừng đầu nguồn, rừng cảnh quan… thêm đa dạng, phong phú, đa tầng tán, đa giá trị mục đích. Phát huy vốn rừng, các đơn vị quản lý đã xây dựng những tour tuyến, sản phẩm du lịch trải nghiệm rừng như: Ngắm mai vàng trong rừng Yên Tử, Thiền rừng, Lên đỉnh Yên Tử đóng bình minh… Vườn Quốc gia Bái Tử Long cũng xúc tiến triển khai phương án quản lý rừng bền vững để làm cơ sở xây dựng đề án phát triển du lịch, xây dựng các quy hoạch chi tiết từng dự án và xúc tiến thu hút các dự án đầu tư vào du lịch rừng.

Nhiều các địa phương, từ vốn rừng đang có, người dân tự tin phát triển các hoạt động dịch vụ du lịch. Tại xã Lục Hồn, du khách đến để đắm mình với lễ hội hoa sở, với các hoạt động checkin với hoa sở, chơi trò chơi dân gian trong rừng sở, thưởng thức ẩm thực dân tộc dưới rừng sở, bay dù lượn trên những cánh rừng, đua xe đạp dọc rừng sở… Rừng sở đã là một thương hiệu du lịch gắn với rừng của Lục Hồn.

Đáng mừng, hiện bám sát quy định của nhà nước, nắm bắt thị hiếu du lịch của du khách, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã bắt đầu có một số dự án du lịch dựa vào rừng, mang lại sự tươi mới, khác biệt trong bức tranh du lịch vốn bừng sáng và đa sắc màu của Quảng Ninh.

Dự án du lịch sinh thái đảo Đá Dựng, xã Đầm Hà do Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Bảo Nguyên làm chủ đầu tư đã được UBND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt với diện tích trên 66ha, trong đó có 38ha là diện tích rừng tự nhiên. Dự án này được cho là quá trình triển khai đã không tác động rừng, không chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, phát triển dựa vào rừng, bảo vệ và làm giàu rừng. Đơn vị doanh nghiệp nghiêm túc lấy giá trị thiên nhiên nguyên bản làm cốt lõi và hệ kiến trúc, hạ tầng trên đảo được quy hoạch hài hòa, tận dụng lợi thế tự nhiên sẵn có để xây dựng. Mục tiêu biến đảo Đá Dựng thành điểm du lịch sang trọng mà vẫn gần gũi với thiên nhiên, vẫn tôn trọng, bảo tồn hệ sinh thái bản địa.

Gần đây nhất, tháng 6/2025, UBND tỉnh phê duyệt Đề án du lịch sinh thái trong rừng phòng hộ miền Đông. Theo đó, trong 1.628 ha rừng phòng hộ sẽ hình thành 4 tuyến du lịch dựa trên các tuyến đường mòn, đường tuần tra bảo vệ rừng, đường ven biển, đường dân sinh kết nối có sẵn và 19 điểm du lịch tại những nơi có hệ sinh thái rừng tự nhiên đất ngập nước, có cảnh quan đẹp, hệ sinh thái động thực vật đa dạng thích hợp cho tổ chức hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng, giải trí kết hợp giáo dục môi trường, bảo tồn, phát triển rừng. Những sinh cảnh rừng nổi bật của rừng phòng hộ miền Đông sẽ là: Bãi biển Trà Cổ, bãi Đá Đen, đảo Vĩnh Thực, đảo Vĩnh Trung, thác 72 Gian, suối Hải Sơn, hồ Tràng Vinh… Tính đến thời điểm này, 17 nhà đầu tư đã chính thức được Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng miền Đông cho thuê môi trường rừng để kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; là cơ sở để xúc tiến các thủ tục cần thiết sớm hình thành các sản phẩm du lịch rừng cụ thể.

Tỉnh Quảng Ninh nhất quán quan điểm du lịch phải gắn với làm giàu rừng. Các dự án du lịch sinh thái rừng chỉ được phê duyệt khi chiến lược đầu tư của doanh nghiệp thể hiện được quan điểm bảo vệ và giữ vốn rừng, phát triển rừng. Nguyên tắc cốt lõi để khai thác du lịch rừng là không ảnh hưởng tiêu cực đến mục tiêu bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học; không chặt phá rừng; các công trình xây dựng phải dựa vào thiên nhiên, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên, khuyến khích sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường; không làm mất quyền sở hữu của nhà nước về rừng, tài nguyên thiên nhiên trên mặt đất và dưới lòng đất; không làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử văn hóa. Các doanh nghiệp tham gia phát triển du lịch rừng sẽ có 5% diện tích trên tổng diện tích thuê môi trường rừng để xây dựng công trình hạ tầng du lịch, nhưng tỉnh khuyến cáo chỉ xây dựng 2%. Vị trí xây dựng các công trình trên trảng cỏ, đất có cây bụi, những nơi đất trống được tính theo mức độ che kín của tán cây rừng… và kiến trúc hài hoà với thiên nhiên, không phá vỡ sinh cảnh tự nhiên của rừng…  

Có thể thấy du lịch rừng đang là hướng mở cho kinh tế rừng và kinh tế du lịch, góp phần quan trọng vào gia tăng sinh kế của người dân sống dựa vào rừng, nâng cao đời sống nhân dân cũng như thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho tỉnh. Vấn đề đặt ra ở đây là cần phải định hướng, quản lý, phát triển du lịch rừng đảm bảo đúng mục tiêu khai thác gắn với bảo vệ và phát triển rừng, đúng quan điểm không tác động, không chuyển đổi rừng, ngược lại là gia tăng bảo vệ, làm giàu rừng, giữ lại vốn quý cho mãi mai sau.

Việt Hoa