Từ đồng ruộng đến du lịch cộng đồng

Những thửa ruộng bậc thang uốn lượn, ruộm vàng khi lúa chín, những vườn cam trĩu quả tỏa hương ngọt lành, hay những đồi chè xanh mướt trải dài theo triền đồi… không chỉ là nguồn sinh kế thuần tuý, mà còn tạo một giá trị mới cho người nông dân. Từ chỗ chỉ quen “bán nông sản” thuần túy, nông dân Quảng Ninh đang từng bước chuyển sang “bán trải nghiệm”, mời gọi du khách cùng gặt lúa, hái quả, thưởng trà, lắng nghe câu chuyện làng quê. Một hướng đi mới đang mở ra, nơi nông nghiệp hòa quyện với du lịch sinh thái, cộng đồng, tạo nên sức sống mới cho những miền quê yên bình.

Ruộng vườn mở cửa, nông thôn “thức giấc”

Một ngày mới của bà Trần Thị Trầm (thôn Hải Tiến, đặc khu Cô Tô) bắt đầu từ 4h, khi những luống rau vẫn còn đẫm hơi sương, đất vườn mát lạnh dưới bàn chân. Trong ánh đèn pin le lói, bà Trầm thoăn thoắt cắt từng bó rau xanh non, nhẹ tay phủi đất, xếp ngay ngắn vào thùng nhựa để kịp vận chuyển tới nhà hàng, khách sạn và chợ đầu mối trên đảo. Công việc này đã diễn ra suốt nhiều năm, trở thành nhịp sống quen thuộc của người phụ nữ gắn bó cả đời với ruộng vườn.

Hôm nay, mảnh vườn quen thuộc ấy đón một đoàn khách đặc biệt – nhóm học sinh cấp 3 đến trải nghiệm “Một ngày học làm nhà nông”. Những bước chân rộn ràng giữa luống rau, những tiếng cười nói rôm rả xen lẫn trong sự tò mò của tuổi trẻ. Bà Trầm tận tình hướng dẫn nhóm học sinh cách nhận biết rau đến kỳ thu hoạch, cách tưới nước, làm đất, chia sẻ cả những vất vả, lẫn niềm vui của nghề nông.

Bà Trầm tâm sự: “Đón các cháu học sinh đến vườn tham quan, tôi rất vui. Trước giờ tôi chưa từng nghĩ mảnh đất, vườn rau của mình lại có thể trở thành một điểm đến du lịch. Với tôi, đây không chỉ là thêm một buổi làm ăn, mà quan trọng hơn là được chia sẻ về công việc mình đã gắn bó cả đời. Nhìn các cháu say sưa nghe, háo hức cầm cuốc, nhổ rau, tôi thấy nghề nông không còn lặng lẽ như trước nữa. Khu vườn này vì thế mà có thêm tiếng cười, thêm sinh khí”.

Ở Cô Tô, việc người nông dân mở cửa vườn “bán trải nghiệm” như bà Trầm không còn là chuyện hiếm. Giữa nhịp sống nơi đảo xa, khi nông nghiệp dần được nhìn nhận không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là một phần của văn hóa bản địa, nhiều gia đình đã mạnh dạn để ruộng vườn của mình trở thành điểm dừng chân cho du khách muốn trải nghiệm đời sống nông thôn thực thụ.

Đầu tháng 11 vừa qua, khi những thửa ruộng ngoài đồng khoác lên mình sắc vàng óng ả, gió biển thổi nhẹ làm bông lúa đung đưa báo hiệu mùa gặt đã về, gia đình bà Phạm Thị Thanh (khu 4, đặc khu Cô Tô) đã đón một đoàn khách nước ngoài đến trải nghiệm gặt lúa. Không gian đồng quê vốn yên ả, bỗng rộn ràng hơn bởi tiếng cười nói xen lẫn sự ngạc nhiên, thích thú của những vị khách lần đầu cầm liềm, khom lưng gặt lúa.

Dưới nắng thu dịu nhẹ, bà Thanh vừa thoăn thoắt gặt lúa, vừa chậm rãi hướng dẫn du khách cách nắm bông, cách lia liềm sao cho gọn và đều tay. Những động tác quen thuộc, giản dị của người nông dân ở đảo xa bỗng trở thành bài học sống động về lao động và mùa vụ. Có người lóng ngóng làm rơi cả bó lúa, có người cẩn thận nâng niu từng bông, mồ hôi lấm tấm trên trán, nhưng ánh mắt ánh lên sự hào hứng.

Giữa cánh đồng mênh mông, tiếng sóng biển vọng xa, mùi lúa chín hòa quyện trong gió, những khoảng cách về ngôn ngữ dường như tan biến. Bà Thanh hào hứng chia sẻ: “Không cần nói nhiều, chỉ cần cùng nhau làm, cùng nhau cười là đã hiểu. Các bạn ấy thích lắm, nhất là mấy bạn nhỏ. Thấy khách quý ruộng đồng của mình, tôi cũng thấy vui và tự hào”.

Buổi gặt kết thúc khi nắng đứng bóng. Những bó lúa được xếp ngay ngắn bên bờ ruộng, còn trên khuôn mặt du khách là sự thỏa mãn sau một trải nghiệm chân thật. Với gia đình bà Thanh, buổi đón khách không chỉ mang lại thêm thu nhập, mà còn là dịp để kể câu chuyện về nghề nông mộc mạc, bền bỉ và gắn bó với đất trời.

Khi du lịch trở thành hướng đi bền vững

Việc nông dân tận dụng lợi thế đất đai, ruộng vườn để đón du khách đang tạo thành một xu hướng du lịch mới – du lịch nông nghiệp. Tại Quảng Ninh, những mô hình du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp như của bà Trầm, bà Thanh đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Bên cạnh sự chủ động, sáng tạo của các hộ dân, nhiều địa phương trong tỉnh cũng lựa chọn hướng đi này như một trụ cột bổ trợ cho phát triển du lịch bền vững, gắn tăng trưởng kinh tế với nâng cao chất lượng đời sống người dân nông thôn.

Từ miền núi Bình Liêu, Hoành Mô, Ba Chẽ… đến các vùng biên giới Hải Sơn, hay biển đảo Vân Đồn, Cô Tô, những không gian ruộng vườn, bản làng, trang trại đang dần được “đánh thức” bằng tư duy làm du lịch mới. Các địa phương chú trọng khai thác chiều sâu giá trị nông nghiệp và văn hóa bản địa, coi trải nghiệm của du khách là sự hòa nhập, đồng hành cùng đời sống người dân làm yếu tố cốt lõi.

Nhiều địa phương đã đưa nội dung phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp vào nghị quyết, chương trình phát triển KT-XH; đồng thời hỗ trợ người dân về quy hoạch không gian, tập huấn kỹ năng làm du lịch, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với nông nghiệp. Sự đồng hành ấy giúp người nông dân tự tin hơn khi mở cửa ruộng vườn, biến những công việc quen thuộc hằng ngày thành trải nghiệm có giá trị.

Quan trọng hơn, các mô hình này đang tạo ra sinh kế tại chỗ, góp phần giữ chân lao động nông thôn, nhất là lớp trẻ. Nhiều thanh niên sau thời gian làm việc xa quê đã trở về cùng gia đình đầu tư cải tạo vườn tược, xây dựng homestay, tổ chức các tour trải nghiệm gắn với mùa vụ, ẩm thực và đời sống làng quê. Thu nhập không chỉ đến từ nông sản, mà còn từ dịch vụ, từ câu chuyện văn hóa được kể bằng chính mảnh đất quê hương.

Những ngày đầu đông, thôn 10/10 (đặc khu Vân Đồn) như khoác lên mình gam màu ấm áp của mùa quả chín. Dưới nắng hanh, những vườn cam trĩu quả, căng mọng sắc vàng đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của du khách thập phương. Giữa những khu vườn ấy, trang trại Nông nghiệp xanh 1983 của gia đình anh Trần Danh Đại được nhiều người lựa chọn. Dù là một điểm đến còn khá mới, nhưng lại sớm ghi dấu ấn bởi cách làm bài bản, chỉn chu và không gian trải nghiệm gần gũi. Mỗi dịp cuối tuần, con đường nhỏ dẫn vào trang trại rộn ràng bước chân du khách, tiếng cười xen lẫn mùi hương cam chín lan tỏa khắp triền đồi.

Anh Đại kể, bố mẹ anh bắt đầu trồng cam bản địa từ khoảng năm 1990, khi khoa học kỹ thuật còn hạn chế, diện tích chỉ vỏn vẹn nửa ha, chủ yếu để cải thiện thu nhập gia đình. Cuối năm 2013, sau nhiều năm bôn ba làm ăn xa quê, anh quyết định trở về chọn chính mảnh đất đồi quen thuộc để gây dựng hướng đi mới. “Tôi nghĩ, nếu không làm khác thì rất khó bền vững. Đất đai còn đó, vấn đề là mình phải biết khai thác theo cách phù hợp hơn” – anh Đại chia sẻ.

Vay vốn đầu tư, anh Đại mạnh dạn mở rộng diện tích trồng cam lên gần 3ha, kết hợp nuôi gà thả đồi, nuôi lợn rừng. Quan trọng hơn, toàn bộ mô hình được chuyển đổi sang hướng hữu cơ, từ trồng cam đến chăn nuôi. Cách làm này vất vả hơn, đòi hỏi sự kiên trì, nhưng đổi lại là chất lượng nông sản được nâng lên, tạo nền tảng để phát triển du lịch trải nghiệm.

Từ năm 2020, anh Đại dành khoảng 800m² đất để đào ao thả cá, đồng thời đầu tư cải tạo cảnh quan, bố trí các khu nghỉ chân, ăn uống ngoài trời, từng bước hoàn thiện không gian đón khách du lịch. Trang trại vì thế không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp thuần tuý, mà trở thành một “vườn trải nghiệm” đúng nghĩa, nơi du khách có thể thong thả dạo bước giữa những hàng cam, lưu lại khoảnh khắc check-in, tự tay hái quả ngay tại vườn và thưởng thức các món ăn dân dã, đậm chất địa phương như gà đồi nướng, rau vườn, cá ao…

Dù mới chính thức đón khách trải nghiệm từ năm 2022, trang trại Nông nghiệp xanh 1983 đã nhanh chóng thu hút lượng khách ổn định. Vào vụ cam chín, nhất là dịp cuối tuần, mỗi ngày trang trại đón hàng trăm lượt du khách. “Ngoài sự quan tâm, hỗ trợ quảng bá của địa phương, tôi cũng chủ động giới thiệu mô hình trên Zalo, Facebook cá nhân, fanpage… để nhiều người biết đến hơn” – anh Đại chia sẻ.

Không chỉ riêng gia đình anh Trần Danh Đại, hiện nay nhiều chủ vườn cam ở thôn 10/10 cũng đã và đang mở cửa vườn, phát triển mô hình du lịch trải nghiệm. Dù mới hình thành trong vài năm gần đây, nhưng những khu vườn cam đang dần mang lại nguồn thu kép cho người nông dân Vân Đồn, vừa từ nông sản, vừa từ dịch vụ. Các mô hình này cũng đang góp phần quảng bá thương hiệu cam Vân Đồn, tạo đầu ra tại chỗ cho sản phẩm, mở ra hướng phát triển bền vững cho người trồng cam.

Trên mỗi thửa ruộng, mảnh vườn, trang trại, những luống rau, vườn cam… vẫn đang ghi lại câu chuyện của người nông dân Quảng Ninh năng động, sáng tạo trong hành trình làm giàu. Ở đó, mỗi tấc đất, vườn cây không chỉ nuôi sống con người, mà còn mở ra cánh cửa kết nối với du khách, tạo nên sự chuyển mình cho những miền quê.

Nguyên Ngọc